عباس اقبال آشتيانى
7
تاريخ مغول ( از حمله چنگيز تا تشكيل دولت تيمورى ) ( فارسى )
1 - قبيلهء تاتار و قنقرات ، مسكن ايشان محدود بوده است از شمال بشطّ ارقون و نهر سلنگا و مملكت قوم قرقيز ، از مشرق به مملكت ختا ( چين شمالى ) از مغرب به مملكت قوم اويغور ، از جنوب به تبت و مملكت قوم تنگغوت ( تنغوت ) اين دو قبيله از وحشىترين قبايل زردپوست آسياى شمالى بوده و چندان اهميت و اعتبارى نيز نداشته و غالبا خراجگزار امپراطوران كين محسوب مىشدند . لباسشان از پوست سگ و موش و خوراكشان از گوشت همين حيوانات فراهم مىآمده و با اينكه نام و نشان چندانى نداشتهاند عجب اينست كه پس از تسلط يافتن چنگيز خان برايشان نام اين طايفه يعنى كلمهء تاتار بر تمام طوايف زردپوستى كه در تحت حكم چنگيز درآمدهاند اطلاق شده و اردو و اتباع و ياران چنگيز همه تاتار و تتر خوانده شدهاند و اين كلمه منحصرا در دورههاى اوّل هجوم مغول نام عمومى ايشان بوده ، بعدها كلمهء مغول هم معمول گرديده است . 2 - طايفهء كوچك قيات معروف به بورجقين كه همان طايفهايست كه چنگيز - خان از ميان ايشان برخاسته ، مسكن ايشان ما بين دو نهر انن « 1 » و كرولن و دامنههاى جبال قراقروم « 2 » ( يابلنوئى حاليه ) . 3 - قبايل اويرات و آرلاد و جلاير ما بين نهر انن و درياچهء بايكال . 4 - قوم كرائيت مسكن ايشان واحات شرقى داخلهء صحراى گبى و جنوب درياچهء بايكال تا ديوار چين . اين قوم چنان كه بعد نيز خواهيم ديد در مدت دو قرن ( مائهء پنجم و ششم هجرى ) قويترين اقوام مغولستان بودند و بر بيشتر طوايف اطراف حكومت داشتند و از سال 398 هجرى كه پادشاه ايشان قبول دين مسيح كرده بود به اين آئين گرويده و به همين جهت از همان ايام در اروپا مشهور شده و افسانهها در باب اين قوم و پادشاه ايشان بين مردم آن قطعه انتشار يافته بود . 5 - قبيلهء نايمان از قبايل ترك مسكنشان در حوضهء علياى نهر ارخن و دامنههاى جبال آلتائى و درياچههاى آن حدود كه مثل قبيلهء كرائيت مسيحى بودند
--> ( 1 ) - Onon ( 2 ) - اين رشتهكوه را نبايد با سلسلهاى كه امروز قراقروم خوانده مىشود و در جنوب تركستان شرقى و شمال كشمير واقعست اشتباه نمود .